Mù Cang Chải (Yên Bái): Nghệ Thuật Khèn Mông Di Sản Văn Hóa Phi Vật Thể Quốc Gia

Bảo tồn và lưu giữ những di sản văn hóa giữa các thế hệ.

Yên Bái là tỉnh miền núi phía Tây Bắc, nổi tiếng là miền đất với nhiều điểm du lịch, thăm quan, nghỉ dưỡng. Mù Cang Chải là một huyện vùng sâu vùng xa của Yên Bái. Là địa danh, điểm đến tuyệt vời cho  du khách  không chỉ ấn tượng với cảnh sắc thiên nhiên kỳ vĩ mà cả con người nơi đây với lòng yêu mến khách, nhiều phong tục tập quán đặc sắc thu hút sự mến yêu của người đặt chân lên nơi này. Và tiếp xúc với nền văn hóa độc đáo đặc biệt tiếng Khèn của người Mông và ngắm Hoa Tớ Dày nơi đây.

Thả dù ở đèo Khau Phạ
Thả dù ở đèo Khau Phạ
Hoa Tớ Dày mọc ở sừng núi Mù Cang Chải
Hoa Tớ Dày mọc ở sừng núi Mù Cang Chải

Mới đây, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng ký Quyết định số 1401/QĐ-BVHTTDL về việc công bố Danh mục Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia. Theo đó, nghệ thuật khèn của người Mông ở các huyện Mù Cang Chải, Trạm Tấu và Văn Chấn, tỉnh Yên Bái, được đưa vào Danh mục Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia ở loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian.

Cây khèn là nhạc cụ quan trọng không thể thiếu trong sinh hoạt văn hóa của cộng đồng người Mông ở Mù Cang Chải, Trạm Tấu, Văn Chấn. Với người Mông cây khèn là nhạc cụ truyền thống vô cùng độc đáo. Nghệ thuật chế tác khèn cũng trở thành nghề truyền thống quan trọng được người Mông nơi đây gìn giữ…

Một cây khèn tốt, bầu khèn phải được làm từ những loại gỗ bền như Ngọc am, Pơmu. Để làm được một chiếc khèn đẹp và có tiếng hay đòi hỏi kỹ thuật chế tác rất cầu kỳ…

Người Mông gọi tiếng khèn là Krềnh. Tiếng khèn vang vọng, lúc khoáng đạt, lúc nỉ non, dìu dặt… Đặc biệt, tiếng khèn đã trở thành giai điệu hò hẹn, phương tiện gửi lời yêu của bao chàng trai, cô gái.Bất cứ chàng trai người Mông nào khi biết cầm con dao, cái cuốc để lao động trên nương, trên rẫy thì cũng là lúc họ biết cầm khèn. Tiếng Khèn cất lên là tiếng lòng, khúc tâm tình của các chàng trai gửi tới người con gái mà mình yêu thương… Tiếng khèn giúp họ kết đôi, xây dựng nên một gia đình hạnh phúc.Với họ, học thổi khèn không chỉ là một cách để giải trí, mà còn là phương tiện để thể hiện tài nghệ của mình, là cầu nối để họ tìm cho mình một người bạn đời thích hợp.

Tiếng Khèn giao duyên trao gửi tâm tình yêu thương của chàng trai Mông
Tiếng Khèn giao duyên trao gửi tâm tình yêu thương của chàng trai Mông

Các nghệ nhân làm khèn đều đo bằng tay và ngắm bằng mắt để chế tác. Không có nguyên tắc chung nhưng để có được cây khèn ưng ý, thổi được đúng các làn điệu dân ca Mông, cần sự khéo léo, kiên nhẫn và kinh nghiệm. Khèn Mông có hai loại. Loại có âm thanh bổng là khèn ngắn và loại có âm thanh cao là khèn dài.

Chị Mảy, Hướng dẫn viên người Mông bản địa Mù Cang Chải cho biết: Khèn Mông có từ đời tổ tiên cha ông lưu truyền lại, người Mông tạo ra cây khèn để phục vụ cho đám ma, lễ tết, có các âm điệu, bài lời và nhạc thổi khác nhau.

Khèn cũng là 1 dụng cụ âm nhạc cho những chàng trai học thổi và bài tỏ lòng mình với người cô gái mình yêu”

Các chàng trai dùng tiếng Khèn gửi yêu thương tới người mình thương yêu
Các chàng trai dùng tiếng Khèn gửi yêu thương tới người mình thương yêu

Những năm qua, nghệ thuật khèn Mông được tỉnh Yên Bái đặc biệt quan tâm đầu tư gìn giữ, bảo tồn và khôi phục nhằm phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc Mông. Bên cạnh đó, nhiều hoạt động trình diễn nghệ thuật khèn Mông được tổ chức trong các lễ hội, sự kiện văn hóa, kinh tế- xã hội của tỉnh, của đất nước. Qua đây, nhắc nhở con cháu nhớ về cội nguồn, mang ý nghĩa nhân văn, có tính cộng đồng cao, tôn vinh nét đẹp văn hoá góp phần thúc đẩy nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào các dân tộc ở mỗi địa phương.

Khèn Mông được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là sự vui mừng hân hoan của người Mông với những cống hiến lưu giữ bảo tồn tiếng Khèn qua nhiều thế hệ. Tỉnh Yên Bái đã chuẩn bị Lễ công bố quyết định và trao chứng nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia nghệ thuật Khèn Mông.Nghệ thuật dùng sáp ong để tạo hoa văn trên vải của người Mông huyện Mù Cang Chải, Trạm Tấu, Văn Chấn tỉnh Yên Bái. Lễ hội tổ chức từ ngày 22/12 -24/12/2023, đêm khai mạc ngày 23/12/2023

Các nghệ nhân, diễn viên  tham gia tổng duyệt văn nghệ chuẩn bị cho lễ hội tổ chức ngày 23/12/2023

Khèn Mông được ví như linh hồn người Mông vùng cao Mù Cang Chải, Trạm Tấu, Văn Chấn của tỉnh Yên Bái. Là một loại nhạc cụ giữ vai trò quan trọng trong đời sống, sinh hoạt văn hóa, thể hiện rõ nhất về tâm linh, tín ngưỡng, truyền thống dân tộc.

Việc tổ chức Festival và công bố quyết định nói trên nhằm giới thiệu, tôn vinh, quảng bá tiềm năng, thế mạnh phát triển du lịch, nâng cao ý thức bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa trên địa bàn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, tạo mối liên kết phát triển du lịch bền vững giữa các địa phương trong tỉnh và khu vực Tây Bắc.

Tin và ảnh: Kỳ Vũ – Thanh Huyền

Trả lời