Trong bối cảnh kinh tế – công nghệ toàn cầu tái cấu trúc nhanh, trí tuệ nhân tạo (AI) trở thành hạ tầng quyền lực mới, Đại hội XIV được nhìn nhận như một mốc chuyển trạng thái: từ hội nhập sâu rộng sang kiến tạo; từ tham gia sang đề xuất; từ theo kịp sang đi trước dẫn đường ở những lĩnh vực chiến lược.
Đó là chia sẻ của ông Abraham Nguyễn Quang Huy – Chủ tịch Hội đồng Liên hiệp Kinh tế Toàn cầu (9S UNION); Phó Chủ tịch Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia về tinh thần toàn dân tộc, động lực kiến tạo và kỳ vọng chuyển biến sau Đại hội (tầm nhìn 2045).
Theo ông, ở chiều sâu, tinh thần của Báo cáo chính trị và Chương trình hành động không chỉ là mục tiêu tăng trưởng, mà là thiết kế lại năng lực quốc gia: thể chế cạnh tranh, nhân lực chất lượng cao, hạ tầng hiện đại, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo đóng vai trò động lực trung tâm; đồng thời củng cố đại đoàn kết toàn dân tộc, huy động sức mạnh kiều bào toàn cầu để hiện thực hóa tầm nhìn 2045.
Mốc chuyển trạng thái
Ông Abraham Nguyễn Quang Huy cho rằng, đây là “mốc chuyển trạng thái” vì thông điệp cốt lõi không dừng ở việc đặt mục tiêu, mà là đặt lại cách thức đạt mục tiêu. Trong một thế giới tái cấu trúc, quốc gia muốn sánh vai năm châu không thể chỉ “đi cùng” bằng lợi thế truyền thống; phải đi bằng năng lực kiến tạo: thể chế minh bạch, thực thi kỷ luật, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực trung tâm, doanh nghiệp tư nhân trở thành lực lượng xung kích, và Nhân dân là chủ thể của mọi cải cách. Đại hội XIV đặt nền cho một Việt Nam không chỉ hội nhập sâu hơn, mà chủ động đề xuất, đi trước dẫn đường và đóng góp giải pháp cho hòa bình, thịnh vượng và phát triển bền vững.
Cho rằng đây là thời cơ vàng, ông Abraham Nguyễn Quang Huy đánh giá chính là các nguồn lực chiến lược đang hội tụ cùng một lúc: dân số trẻ và năng lực tiếp thu công nghệ nhanh; tinh thần khởi nghiệp mạnh mẽ; đại đoàn kết toàn dân tộc; đặc biệt là cộng đồng hơn 6,5 triệu kiều bào tại trên 130 quốc gia – một mạng lưới có thể mang về tri thức, vốn, công nghệ, tiêu chuẩn và thị trường. Nhưng ‘thời cơ’ chỉ trở thành “thành tựu” khi có kỷ luật thực thi: chọn đúng việc lớn, làm đến cùng, đo bằng kết quả. Nếu chậm, cơ hội sẽ chuyển sang quốc gia khác; nếu do dự, thị trường sẽ được định hình bởi người khác.
Về mục tiêu 2045 “sánh vai với các cường quốc năm châu” đòi hỏi tư duy phải chuyển từ “tăng trưởng theo khả năng” sang “tăng trưởng theo sứ mệnh”, từ “giải bài” sang đặt “đầu bài”. Nghĩa là không hỏi “chúng ta làm được gì”, mà hỏi “đất nước cần điều gì để dẫn dắt”. Trong kỷ nguyên AI, sánh vai năm châu không chỉ là quy mô GDP, mà là năng lực chuẩn hóa, năng lực sáng tạo, năng lực bảo đảm an toàn chiến lược và năng lực đóng góp cho thế giới. Việt Nam ta nên đặt mục tiêu cao vào nhóm dẫn đầu thế giới, muốn được lắng nghe thì phải tạo ra giá trị mới: sản phẩm mới, mô hình quản trị mới, và những sáng kiến có ích cho nhân loại.
Điểm nghẽn lớn nhất thường nằm ở khâu thực thi, ông Abraham Nguyễn Quang Huy kỳ vọng 3 chuyển biến, thay đổi cụ thể ở đội ngũ đảng viên, công chức, viên chức sau Đại hội XIV. Một là, lấy kết quả làm thước đo, không lấy quy trình làm “tấm khiên”. Hai là, lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm tiêu chí đánh giá. Ba là, xây dựng văn hóa dám chịu trách nhiệm. “Một Nhà nước kiến tạo không phải Nhà nước làm thay thị trường, mà là Nhà nước thiết kế luật chơi công bằng, bảo vệ quyền tài sản, giảm chi phí tuân thủ, mở đường cho sáng tạo. Kỷ luật thực thi, liêm chính công vụ, và năng lực phục vụ phải trở thành chuẩn mực mặc định” doanh nhân nhấn mạnh.
Huy động nguồn lực từ kiều bào
Bàn về “mô hình tăng trưởng mới” và công nghiệp hóa – hiện đại hóa, doanh nhân này cho hay, động cơ mới là năng suất dựa trên khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đi kèm tái cơ cấu kinh tế theo hướng hình thành các ngành nền tảng, ngành chiến lược và ngành mới nổi. Muốn tăng tốc phải có “tam giác bứt phá”: thể chế cạnh tranh, nhân lực chất lượng cao và hạ tầng hiện đại. Hạ tầng không chỉ là đường – cảng – logistics, mà còn là hạ tầng số, hạ tầng năng lượng và hạ tầng dữ liệu. Khi tam giác này vận hành đồng bộ, doanh nghiệp có thể bước vào chuỗi giá trị cao, không mắc kẹt ở gia công giá rẻ.
Đột phá không phải vài sản phẩm đơn lẻ, mà là một hệ sinh thái: luật chơi – dữ liệu – nhân lực – vốn – thị trường. Đi nhanh nhưng không đánh đổi an toàn: bảo vệ dữ liệu, an ninh mạng, chủ quyền số; đồng thời xây năng lực tự chủ ở một số công nghệ nền tảng, lõi. “Tôi ủng hộ cách làm ‘đặt hàng theo kết quả’ và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) để doanh nghiệp, viện – trường và đội ngũ kiều bào cùng tạo ra sản phẩm có thể cạnh tranh quốc tế” – ông nói.
Đồng thời cho biết, nguyên tắc cốt lõi là: giáo dục tạo năng lực cạnh tranh toàn cầu, không chỉ cấp bằng. Cần phổ cập năng lực số, ngoại ngữ, tư duy phản biện và kỷ luật tự học; đồng thời đầu tư các đại học – viện nghiên cứu trở thành trung tâm khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp đạt chuẩn quốc tế. Thế hệ trẻ phải coi 2045 là mốc danh dự: học để tạo ra giá trị cho đất nước và cho nhân loại.
Một quốc gia có thể mạnh nhanh, nhưng chỉ bền vững khi có hệ giá trị thống nhất và được sống trong đời sống hằng ngày. Sứ mệnh toàn cầu của Việt Nam không chỉ là tăng trưởng, mà là đóng góp một mô hình phát triển nhân văn, kỷ cương, bền vững – nơi chất lượng và sự tử tế trở thành thương hiệu quốc gia.
Nhấn mạnh “đối ngoại kiến tạo”, ông Abraham Nguyễn Quang Huy cho hay, đối ngoại thời kỳ mới phải đồng thời kiến tạo hòa bình và kiến tạo phát triển: mở thị trường, mở công nghệ, mở tiêu chuẩn. Việt Nam cần tăng cường ngoại giao kinh tế, ngoại giao công nghệ, ngoại giao số; chủ động tham gia, thậm chí góp phần định hình các thể chế đa phương. Khi Việt Nam chứng minh năng lực giải quyết vấn đề – từ chuỗi cung ứng, chuyển đổi xanh, tới ứng dụng AI vì cộng đồng – tiếng nói của Việt Nam sẽ có trọng lượng. Sứ mệnh toàn cầu của Việt Nam là phụng sự nhân loại bằng giá trị thực: giải pháp thực, sản phẩm thực, cam kết thực.
Với kiều bào, ông đề xuất cách huy động nguồn lực toàn cầu để Việt Nam không chỉ “theo kịp” mà “đi trước dẫn đường”. Muốn vậy nên hình thành một “liên minh sáng tạo người Việt toàn cầu” – nơi tri thức, doanh nghiệp, quỹ đầu tư, viện – trường, chuyên gia công nghệ và mạng lưới thị trường của kiều bào kết nối trực tiếp với các chương trình quốc gia. Cốt lõi là cơ chế: minh bạch, một cửa, đặt hàng theo kết quả; bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ; tạo điều kiện để chuyên gia kiều bào tham gia các dự án chiến lược quốc gia. “Khi người Việt ở khắp năm châu cùng chung một giấc mơ – một tầm nhìn 2045, chúng ta có thể tạo ra năng lực đi đường dài – không chỉ giàu lên, mà trở thành quốc gia đi trước dẫn đường, có đóng góp lớn cho hòa bình, thịnh vượng và phát triển bền vững của thế giới” – vị này nói.