Dân tộc và Đất nước chúng ta đang bước vào một giai đoạn mang tính bước ngoặt lịch sử: sự gia tăng gay gắt của cạnh tranh địa – kinh tế toàn cầu, sự tái định hình của các chuỗi cung ứng lõi, và sự trỗi dậy của các tiêu chuẩn xanh, tài chính xanh – những yếu tố nay đã trở thành “giấy thông hành” bắt buộc của hàng hóa, dòng vốn và công nghệ. Cùng lúc đó, làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) đang ảnh hưởng lớn, tái định nghĩa lại hoàn toàn khái niệm về năng suất, mô hình quản trị và lợi thế cạnh tranh cốt lõi của mọi quốc gia. Mục tiêu tầm nhìn trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045 vì thế không thể dựa vào tăng trưởng thuần túy, mà phải dựa vào thể chế hiện đại, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số và hội nhập chủ động, đi trước dẫn đường trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Chuẩn bị bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026–2031, cử tri ngày càng đòi hỏi “đại biểu của hành động”: tăng trưởng gắn đời sống và việc làm; an sinh, công bằng vùng khó khăn; chống tham nhũng, tiêu cực, chống lãng phí; chất lượng làm luật và giám sát quyết sách; quốc phòng – an ninh; hạ tầng, y tế, giáo dục, môi trường; và giải quyết kiến nghị đến cùng. Tinh thần Đại hội XIV cùng các nghị quyết trụ cột gần đây (57, 59, 66, 68, 72, 80) đặt ra chuẩn mực mới: nói ít hơn, làm đến nơi; đúng trọng tâm, đúng trách nhiệm, đúng lợi ích quốc gia.
PV: 1. Doanh nghiệp kỳ vọng điều gì ở đại biểu trong việc phản ánh khó khăn và thúc đẩy cải thiện môi trường kinh doanh?
Ông Abraham Nguyễn Quang Huy: Doanh nghiệp không chỉ cần lời nói hay. Một đại biểu xứng tầm trong kỷ nguyên mới phải có năng lực “gọi đúng tên” những điểm nghẽn mang tính hệ thống và “đẩy đúng chỗ” những giải pháp đột phá. Nghĩa là, họ phải biết cách biến những vướng mắc cụ thể của thị trường thành những kiến nghị cụ thể trên bàn nghị sự, chỉ đích danh cơ quan chịu trách nhiệm và thiết lập được thời hạn xử lý rõ ràng. Chúng ta cần những tiếng nói dám nói thẳng, nói đúng bản chất vấn đề, không né tránh các “điểm nóng” về thể chế để mặc cho sự việc kéo dài trong vô vọng.
Nỗi lo lớn nhất, ám ảnh nhất của cộng đồng doanh nghiệp hiện nay chính là chi phí tuân thủ quá cao và những rủi ro pháp lý chực chờ do hệ thống chính sách thiếu tính ổn định, đồng bộ. Trong kinh doanh, thời gian là chi phí. Một điều khoản luật mơ hồ có thể trói chân và kéo lùi một dự án trọng điểm thêm nhiều tháng trời ; một cuộc thanh tra, kiểm tra chồng chéo giữa các ban ngành có thể làm đứt gãy nhịp độ sản xuất và khiến doanh nghiệp mất trắng thị trường vào tay đối thủ ngoại. Đặc biệt trong thời đại AI, nơi tốc độ quyết định sự sống còn, chậm nửa nhịp là chúng ta đã đánh mất cả cơ hội lịch sử.
– Cắt giảm chi phí tuân thủ: bỏ thủ tục dư thừa; số hóa đồng bộ; “một cửa” thực chất; liên thông dữ liệu để doanh nghiệp không phải nộp lại hồ sơ Nhà nước đã có.
– Bảo vệ quyền tài sản, cạnh tranh công bằng: triệt bỏ cơ chế xin – cho trong đất đai, vốn, dữ liệu, giấy phép; chấm dứt phân biệt đối xử giữa tư nhân, nhà nước và FDI.
– Nâng tính dự báo chính sách: luật, nghị định, thông tư phải rõ ràng, nhất quán, có lộ trình; đánh giá tác động nghiêm túc; hạn chế thay đổi đột ngột bằng các quyết định hành chính gây “rủi ro mơ hồ”.
Chúng ta đã có một hệ quy chiếu rất rõ ràng từ các quyết sách tối cao: Nghị quyết 68 khẳng định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng; Nghị quyết 66 nhấn mạnh pháp luật phải khả thi và ổn định; Nghị quyết 57 yêu cầu thể chế mở đường cho đổi mới sáng tạo, sandbox và hành lang dữ liệu an toàn; Nghị quyết 59 thúc đẩy tương thích chuẩn mực quốc tế. Nhiệm vụ của các Đại biểu cần dùng đúng “đường ray” ấy để kéo môi trường kinh doanh tiệm cận chuẩn quốc tế: đó là sự minh bạch, khả năng dự báo dài hạn, bảo vệ quyền sở hữu và đảm bảo cạnh tranh công bằng, minh bạch.
PV: 2. Làm thế nào để đại biểu hiểu đúng, hiểu sâu thực tiễn vận hành của doanh nghiệp?
Ông Abraham Nguyễn Quang Huy: Muốn hiểu doanh nghiệp, phải “đến tận nơi, nhìn tận việc”. Những bản báo cáo trên bàn nghị sự thường chỉ vẽ lên một bức tranh mang tính khái quát; nhưng chỉ có việc trực tiếp quan sát thực tế vận hành mới cho đại biểu thấy được những “điểm va chạm” khốc liệt giữa đạo luật nằm trên giấy và quy trình sống động ngoài đời thật – đó chính là nơi phát sinh ra những chi phí khổng lồ, những rủi ro tiềm ẩn và vô vàn cơ hội bị tước đoạt một cách đáng tiếc. Để làm được điều này, tôi xin nhấn mạnh ba hành động mang tính nguyên tắc:
– Tiếp xúc thực địa có hệ thống: làm việc định kỳ với startup công nghệ, doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu, BĐS, doanh nghiệp chuyển đổi xanh để thấy “điểm đau” về vốn, dòng tiền, thị trường, nhân lực và pháp lý.
– Tham vấn chính sách chuẩn mực: bắt buộc đánh giá tác động; lắng nghe phản biện của hiệp hội ngành nghề; lấy ý kiến độc lập của chuyên gia kinh tế – pháp lý – công nghệ. Luật không thể làm mãi trong phòng họp khép kín.
– Nắm xu hướng số và ESG: dữ liệu, an toàn thông tin, AI, tiêu chuẩn carbon, quản trị… đang quyết định khả năng tiếp cận vốn và thị trường. Chính sách tụt hậu sẽ kéo doanh nghiệp chậm lớn dẫn đến phá sản, làm mất năng lực cạnh tranh quốc gia, lãng phí tài sản xã hội.
Nếu có thêm một đề xuất, tôi muốn xây “3 kênh nghe – hiểu – hành động”: (1) đối thoại định kỳ qua hội nghị, diễn đàn có biên bản và hạn trả lời; (2) nền tảng tiếp nhận phản ánh trực tuyến kèm dữ liệu để lập “bản đồ điểm nghẽn”; (3) mạng lưới hiệp hội – chuyên gia – nhà khoa học đồng hành phản biện. Khi đại biểu liêm chính và có năng lực thực thi, doanh nghiệp mới dám nói thật.
PV: 3. Giám sát của đại biểu có thể tháo gỡ điểm nghẽn thể chế theo cách nào?
Ông Abraham Nguyễn Quang Huy: Giám sát không phải là những cuộc thanh tra để tìm lỗi rồi để đó. Giám sát tối cao phải tạo ra sự thay đổi thực chất, và sự thay đổi đó phải được minh chứng dựa trên các hệ thống dữ liệu khách quan. Có một thực tế trớ trêu là rất nhiều điểm nghẽn hiện nay không hề nằm ở các đạo luật gốc, mà nó lại tắc nghẽn ở hệ thống văn bản dưới luật (nghị định, thông tư), ở các quy trình nội bộ rườm rà của các bộ ngành, và đặc biệt là ở tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm dẫn tới vấn nạn “đùn đẩy”, né tránh của một bộ phận công chức. Để giải phẫu khối u này, tôi đề xuất thiết lập ba trục giám sát cốt lõi:
– Giám sát chi phí tuân thủ: đo bằng số ngày xử lý, số lần đi lại, số lớp giấy phép, mức chồng chéo văn bản. Đo được thì mới cắt được.
– Giám sát đầu tư công, chống lãng phí: công khai tiến độ, chất lượng, tác động; xác định trách nhiệm cá nhân. Giải ngân chậm làm giảm tăng trưởng; kém hiệu quả làm bào mòn năng lực cạnh tranh.
– Giám sát thực thi và hậu giám sát: theo dõi sau ban hành, kịp thời kiến nghị sửa đổi; không để doanh nghiệp “chờ 3 – 5 – 10 năm” cho một bất cập đã rõ. Kết luận giám sát phải đi kèm cơ chế xử lý trách nhiệm.
Ở cấp độ địa phương, sự giám sát của các đại biểu HĐND cần bám sát vào những “điểm chạm” nóng bỏng hằng ngày của người dân và doanh nghiệp: sự minh bạch trong quy hoạch, tiếp cận đất đai, cấp phép đầu tư, thủ tục môi trường, và chất lượng dịch vụ công. Cần mạnh dạn áp dụng KPI rõ ràng về tiến độ số hóa thủ tục hành chính, tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn, mức độ liên thông dữ liệu liên ngành và yêu cầu giải trình trách nhiệm đến từng khâu, từng chuyên viên.
PV: 4. Vai trò cầu nối của đại biểu giữa chính quyền và cộng đồng kinh doanh nên được hiểu như thế nào?
Ông Abraham Nguyễn Quang Huy: Định vị lại vai trò cầu nối là một yêu cầu mang tính lịch sử. Trong bản chiến lược quốc gia đến năm 2030 và tầm nhìn vĩ đại 2045, mối quan hệ giữa Nhà nước và doanh nghiệp bắt buộc phải có sự lột xác: chuyển dịch hoàn toàn từ tư duy “quản lý, kiểm soát” sang tư duy “kiến tạo và đồng hành”.
Đại biểu chính là hạt nhân trung tâm của sự chuyển dịch này. Họ không thể chỉ đóng vai trò như một người đưa thư thụ động, chỉ biết chuyển lời cử tri; họ phải là những kiến trúc sư biết chuyển hóa các “vấn đề” của xã hội thành những “quyết sách” điều hành tầm cỡ. Họ không chỉ thụ động lắng nghe, mà phải chủ động thiết kế ra các cơ chế phối hợp liên ngành sắc bén để gỡ vướng. Tôi định hình vai trò chiến lược này ở ba điểm:
– Đưa tiếng nói doanh nghiệp vào chính sách, làm luật, phân bổ ngân sách, đầu tư công, quy hoạch – tức là đưa “tín hiệu thị trường” vào chính sách công kịp thời.
– Truyền đạt định hướng phát triển để doanh nghiệp chủ động chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nâng chuẩn quản trị, chuẩn ESG – thay vì chạy theo “chữa cháy”.
– Kết nối bộ, ngành, địa phương với hiệp hội khi vướng mắc phát sinh; thống nhất cách hiểu và quy trình để giảm chi phí xã hội.
Thực thi đúng tinh thần của Nghị quyết 59, đại biểu còn gánh vác trách nhiệm thúc đẩy các hệ thống chính sách ưu việt, tạo đòn bẩy giúp doanh nghiệp Việt vươn lên tham gia sâu vào các chuỗi giá trị toàn cầu, đa dạng hóa rổ thị trường xuất khẩu và chuẩn hóa năng lực quản trị theo thông lệ quốc tế. Chúng ta phải nhận thức sâu sắc rằng: Việc cởi trói và giải phóng năng lượng sáng tạo vô tận của khối doanh nghiệp chính là con đường ngắn nhất, duy nhất để nâng tầm năng lực cạnh tranh quốc gia.
PV: 5. Đại biểu cần làm gì để tạo niềm tin và sự đồng hành lâu dài với doanh nghiệp?
Ông Abraham Nguyễn Quang Huy: Niềm tin là tài sản lớn nhất của một đại biểu. Niềm tin không đến từ khẩu hiệu, mà đến từ kết quả và liêm chính, minh bạch. Từ góc nhìn của một người quản trị, tôi cho rằng một đại biểu muốn đi vào lòng dân và đồng hành cùng doanh nghiệp kiến tạo quốc gia, phải công khai tuyên thệ và thực thi bốn cam kết thép sau:
– Minh bạch: công khai chương trình hành động, tiến độ theo đuổi kiến nghị và kết quả phản hồi với cử tri – doanh nghiệp.
– Liêm chính: độc lập trước mọi chi phối; đặt lợi ích quốc gia lên trên lợi ích cục bộ; kiên quyết chống tham nhũng, tiêu cực, chống lãng phí – vì lãng phí là “thuế vô hình”.
– Trách nhiệm đến cùng: chọn đúng vấn đề trọng tâm, theo đuổi đến khi có kết quả; dám chịu trách nhiệm nếu cam kết nếu không đạt.
– Tư duy dài hạn – 2045: đánh giá chính sách theo tiêu chí nâng năng lực cạnh tranh quốc gia, thúc đẩy kinh tế số, đổi mới sáng tạo và tài chính xanh, đồng thời chăm lo nền tảng xã hội bền vững.
Tôi nhấn mạnh thêm tinh thần Nghị quyết 72 và 80: quốc gia thu nhập cao cần con người khỏe mạnh và sức mạnh mềm văn hóa hấp dẫn. Khi đại biểu nhìn chính sách bằng “tổng hòa phát triển” – kinh tế, xã hội, văn hóa, con người – quyết sách sẽ bền vững hơn và đồng thuận xã hội sẽ lớn hơn.
Khi doanh nghiệp tin vào tính ổn định, minh bạch và công bằng của thể chế, họ sẽ dám đầu tư dài hạn, dám R&D, dám nâng chuẩn quản trị và mở rộng ra toàn cầu. Sự hình thành của một Việt Nam xanh hơn, thông minh hơn, hùng cường và bền vững hơn trên bản đồ thế giới bắt buộc phải được khởi nguồn từ những quyết định chính sách đúng đắn ngày hôm nay, và được thực thi bởi những đại biểu của hành động mang trong mình sứ mệnh phụng sự thiêng liêng trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
NÂNG CHUẨN ĐẠI BIỂU – NÂNG CHUẨN THỂ CHẾ – NÂNG TẦM QUỐC GIA
Lịch sử đang đặt Việt Nam tại một điểm nút quyết định mang tính vận mệnh. Muốn tự hào chạm tới mục tiêu vĩ đại 2045, chúng ta không có con đường nào khác ngoài việc thực hiện một cuộc đại phẫu, cải cách thể chế sâu rộng, nâng cấp toàn diện năng lực cạnh tranh quốc gia và vươn mình ra biển lớn bằng tâm thế hội nhập chủ động, đi trước dẫn đường.
Tinh thần “kiến tạo – kỷ cương – đột phá” không thể mãi chỉ nằm trên những khẩu hiệu, mà nó phải được đúc kết, chuyển hóa bằng cơ chế, quy trình sắc bén và quy trách nhiệm cụ thể đối với từng đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp.
Trong kỷ nguyên mới, những đại biểu nhiệm kỳ tới bắt buộc phải tự nâng cấp, thiết lập những chuẩn mực hành động mới: Họ không chỉ dừng lại ở vai trò đại diện và phản ánh một cách thụ động, mà phải đóng vai trò là những nhà kiến tạo thể chế vĩ đại, những người giám sát quyền lực liêm chính và luôn đứng ra chịu trách nhiệm tối cao.
Hàng chục triệu cử tri Việt Nam đang hướng về nghị trường. Đất nước cần những người đại biểu mang tư duy của thời đại: dám nói đúng sự thật, dám làm thật quyết liệt, dám theo đuổi vấn đề đến cùng và dám cúi đầu chịu trách nhiệm trước Nhân dân. Chỉ có những con người như vậy mới đủ sức tạo ra những sự thay đổi lớn lao, đo lường được trong từng đạo luật, trong tính kỷ cương thực thi và trong việc củng cố một khối niềm tin xã hội vững như bàn thạch để đưa dân tộc tự tin sải bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.