Quảng cáo TOP 1

CHIẾU CÓI VIỆT NAM

11:24, 22/04/2021bientapĐời sống
(0 Đánh giá)
“Ngày nay mặc dù chiếu cói không còn là vật dụng trải dường duy nhất như xa xưa, nhưng có thể nói trong mỗi ngôi nhà Việt Nam không nhà nào không có một vài chiếc chiếu cói… Du khách đến Việt nam luôn coi chiếc chiếu cói là một vật kỷ niệm về đất nước Việt Nam khi họ mang chiếu về nhà”.

Ở Việt Nam, quê hương tôi có nhiều vật dụng truyền thống độc đáo, chiếu cói là một trong những cái như vậy. Chiếc chiếu cói thân thương từ xưa là một sản phẩm làm thủ công được coi là vật dụng gần gũi trong sinh hoạt của mọi người dân Việt. Chiếu cói dùng để nằm, để đắp và còn dùng để trải để ngồi trong sinh hoạt gia đình, hay thôn xóm, cộng đồng... 
Chiếu cói còn là thứ “tài sản” làm sính lễ của người trai khi đôi trẻ lấy nhau và được coi là một biểu trưng cho tình yêu khăng khít. Đôi khi, ngay từ lúc họ ngỏ lời tình tứ, yêu thương, thì chiếc chiếu cói đã xuất hiện: 
                                “Giúp cho đôi chiếu em nằm
                                  Đôi chăn em đắp ,đôi trằm em đeo”

Nghề làm chiếu và bán chiếu từ xưa là nghề dạn dĩ, và cũng là một nghề của những cô gái quê chân chất, bình dị, sáng trong. Tuyền rằng lời đối đáp sau đây là câu chuyện tỏ tình giữa Nguyễn Trãi và Bạch Thị Lộ:
Đối rằng:
                                 "Nàng ở đâu đây bán chiếu gon
                                 Chẳng hay chiếu ấy hết hay còn
                                 Xuân xanh chừng độ bao nhiêu nả
                                 Đã có chồng chưa được mấy con?"

Đáp lại:   
                                  "Thiếp ở Tây Hồ bán chiếu gon
                                  Cớ sao chàng hỏi hết hay còn
                                  Xuân xanh nay được tròn trăng lẻ
                                  Chồng còn chưa có, có chi con!"

Chiếu cói là cái cớ để ông bà chúng ta nói lời thủy chung với nhau:
                                   "Chiếc chiếu treo là ngãi
   
                                 Chiếc chiếu trải là tình
   
                                 Thiên minh minh, địa cũng minh minh
   
                                 Họ xa kệ họ, hai đứa mình đừng xa"
Chiếu cói cũng là cái để người xưa nói lên sự trân quý của mình với bạn hữu:
                                   Mấy khi bạn đến chơi nhà
                                   Võng điều ra rước, chiếu hoa trải ngồi.
Trong chống Pháp, chống Mỹ và cả ngày nay, chiếc chiếu cói thân thương, mềm mại, ấm êm, nhẹ nhàng dễ cuộn lại, dễ mang theo… đã trở thành vật dụng từ quê hương không thể thiếu để các anh, các chị bộ đội, thanh niên xung phong… mang theo bên mình suốt các cuộc hành quân, suốt chiều dài kháng chiến. 
 Nguyên liệu chính để dệt chiếu  là cây cói, sợi dây đay. Cói tươi thu về chẻ mỗi cọng làm ba, làm bốn rồi đem phơi nắng, sau vài ngày cọng cói khô se, teo nhỏ lại có màu trắng xanh. Sau đó người ta đem nhuộm màu, thường có ba màu chính là: đỏ, vàng, xanh, và đưa vào dệt chiếu.
                                   "Đêm lo chẻ cói kịp mai phơi
                                   Phơi muộn thì không đủ nắng rồi
                                   Mới đến giữa chiều, thu cói lại
                                   Kẻo sương, cói lại nở ra thôi"
                                                                    Xuân Diệu
Nghề dệt chiếu cói là một nghề thu hút nhiều chị em phụ nữ tham gia vì công việc khá nhẹ nhàng, không mang tính thời vụ, có thể vừa làm chiếu, vừa lo thêm các công việc khác trong gia đình, làng xã. Dệt chiếu cói là việc làm tạo ra nguồn thu nhập đáng kể, mà chi phí vốn liếng lại vừa phải, phù hợp với mức kinh tế của nhiều gia đình.

Ảnh: Internet

Có thể nói ở Việt Nam không có tỉnh nào là không có nghề dệt chiếu cói! Đi khắp chiều dài đất nước, từ Bắc vào Nam, có thể điểm qua những miền quê nổi tiếng về nghề dệt chiếu cói như:
- Chiếu cói Hới (còn gọi là chiếu cói Hưng Hà), Thái Bình. Chiếu Hới nổi tiền từ thời Hậu Lê, thế kỷ XV. Chiếu này lấy nguồn cói từ lưu vực sông Luộc và sông Hồng, với những đồng cói có cây rất cao và xanh đẫm. Qua nhiều biến cố của thiên tai và lịch sử, chiếu Hói vẫn tồn tại và nổi tiếng.
- Chiếu cói Nga Sơn. Nga Sơn là huyện nằm sát biển, cách thành phố Thanh Hoá 35km về hướng Ðông Bắc, vùng đất này chủ yếu chỉ để trồng cây cói. Chiếu cói Nga Sơn là niềm kiêu hãnh của vùng quê này và sánh vai cùng những sản phẩm nổi tiếng khác của đất mước: “Chiếu Nga Sơn, gạch Bát Tràng/ Vải tơ Nam Định, lụa hàng Hà Đông”. Các sợi cói của chiếu Nga Sơn mềm mại, tươi óng, lại được làm từ những bàn tay chuyên cần, khéo léo của người dân Nga Sơn thắm đậm nghĩa tình.
- Chiếu cói Cẩm Nê thuộc xã Hòa Tiến, huyện Hòa Vang, cách trung tâm thành phố Đà Nẵng khoảng 14 km về phía Tây Nam. Cẩm Nê đặc biệt nổi tiếng với các loại chiếu hoa. Dưới thời nhà Nguyễn, chiếu hoa Cẩm Nê đã từng được sử dụng trong cung điện như một món đồ đắt giá và sang trọng. Các hoa văn và họa tiết trên chiếu Cẩm Nê được tạo thành từ những sợi cói đã nhuộm sẵn (nhúng từng nhúm cói một vào thuốc nhộm rồi đem phơi) sau đó mới dệt theo kiểu trang trí nên rất độc đáo, ít phai màu. Một nắm cói có thể nhuộm một hoặc hai ba lần tùy màu phẩm và độ pha chế đậm nhạt.
- Chiếu cói Bàn Thạch - Quảng Nam. "Anh về Bàn Thạch em trải chiếu  anh nằm. Tình sâu nghĩa nặng mấy con trăng rằm không phai”. Làng chiếu Bàn Thạch nằm cách huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam khoảng 5km về hướng Đông. Thôn Đông Bình được xem là cái nôi của nghề chiếu cói Bàn Thạch vốn nổi tiếng xưa nay. Làng có 355 hộ dân thì có khoảng 300 hộ làm chiếu. Cói ở đây chủ yếu được lấy từ dây cói trồng ở Hố Đình - Duy Vinh, là loại cói thân cao, mềm mại có tiếng.
- Chiếu cói Chương Hòa - Hoài Nhơn, Bình Định là một trong những làng nghề truyền thống có từ khá lâu, ở xã Tam Quan Bắc và xã Công Thạnh, huyện Hoài Nhơn. Nghề dệt chiếu ở đây phát triển về quy mô về số lượng và chất lượng, gồm có chiếu khổ rộng, khổ hẹp, chiếu trơn và chiếu hoa. Huyện Hoài Nhơn hiện có khoảng 800 hộ dân, và 3.200 lao động gắn bó với nghề truyền thống dệt chiếu. Chiếu cói nơi đây được nhiều người dân trong và ngoài nước ưa chuộng. Nhiều khách hàng nước ngoài đến từ Đông Nam Á, Châu Âu, Châu Mỹ... đều yêu thích chiếu cói Hoài Nhơn.
- Chiếu cói Cà Hom - Bến Bạ, xã Hàm Tân, huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh được hình thành từ cuối thế kỷ XIX và ngày càng trở nên nổi tiếng. Ngoài những loại cây dùng để dệt chiếu phổ biến như cói, đay thì thì người dân nơi đây còn sử dụng các nguyên liệu nhuộm màu chiếu đều lấy từ nhiều thứ cây tự nhiên khác như cây giang, cây nghệ, cây mít…Ngày nay thương hiệu “chiếu Nga Sơn” là một thương hiệu lớn.

Ảnh: Internet

Chiếu cói ở một vài nơi trên Việt Nam giờ đây đã được cải tiến cách làm, nhờ sự hỗ trỡ của máy móc, nhưng không thể không có những công đoạn thủ công, để làm nên chiếc chiếu mỹ miều.
Ngày nay mặc dù chiếu cói không còn là vật dụng để trải dường nằm duy nhất như xa xưa, nhưng có thể nói trong mỗi ngôi nhà Việt Nam, không nhà nào không có một vài chiếc chiếu. Đặc biệt ở những vùng nông thôn, hay nhưng nơi còn gắn bó sâu nặng với nét văn hóa xưa, thì chiếu cói vẫn giữ vị trí độc tôn, khó mà đem thứ khác để thay thế được!
Người Việt Nam xa quê, dù đã nhiều năm, ít ai quên được chiếc chiếu cói quê hương:
                                    “Đêm xa nước nhớ võng đưa kẽo kẹt
                                    Nhớ giường tre cha làm, nhớ chiếu cói mẹ đan”

                                                                                  Lê Ngọc Dung
Chiếu cói Việt Nam đã và đang xuất khẩu ra nhiều nước trên thế giới trong đó có những chiếc chiếu in cả hình tổ quốc Việt Nam. Du khách đến Việt nam luôn coi chiếu cói là một vật kỷ niệm về đất nước Việt Nam, khi họ mang chiếu cói về nhà.  

Chu Trọng Tuấn